Filosofie herontdekt

Filosofie

Geschreven door Thea Moen
Ik heb een nieuwe trend ontdekt: de Filosofie is weer in de mode. Misschien ben ik de laatste aan wie het opvalt omdat ik er eerst niets van wilde weten. Maar mijn kop in het zand steken kan niet meer: Nederland is al aan de derde denker des vaderlands begonnen. Van de eerste, Hans Achterhuis (tegen-denker) hoorden we nog niet zoveel. René Gude (mee-denker) werd – mede dank zij zijn regelmatige verschijning bij programma’s als De Wereld Draait Door – bekend, beroemd en populair. Hij maakte filosofie voor veel mensen toegankelijk. Jammer dat hij er niet meer is: ik had graag nog meer van hem willen leren. En nu is de beurt aan Marli Huijer (tussen-denker). Misschien is filosofie dan toch leuker, interessanter, belangrijker dan ik jarenlang dacht? Hebben we er iets aan?

Wat is Filosofie
Het woord filosofie is gebaseerd op de Griekse woorden filo (houden van) en sophia (wijsheid) en betekent letterlijk houden van wijsheid. Wijs word je volgens de oude filosofen niet door alleen maar ergens een mening over te hebben, je moet er kennis over hebben. Een filosoof zoekt naar ware kennis, naar iets wat waar is voor iedereen.

Aversie
Na het gymnasium heeft het me meer dan 25 jaar gekost om over mijn aversie tegen alles wat Grieks, Romeins of anderszins klassiek was heen te komen. Van jongs af aan smulde ik van de verhalen uit de oudheid, de mythologie, de goden op de Olympus et cetera. Ook de eerste gymnasiumjaren met Grieks en Latijn als hoofdvakken (totaal 16 lesuren per week plus bérgen huiswerk) waren een feest, met bevlogen leraren die de taal én de geschiedenis van de oudheid tot leven brachten. Een veelbelovend begin.

Dat was allemaal afgelopen toen ik op mijn 15e met mijn ouders naar een dorpje onder de rook van Rotterdam verhuisde en mijn oude school moest verruilen voor een grote scholengemeenschap aan de rand van Rotterdam. Een leerfabriek met vogels van allerlei pluimage: kinderen van boeren en tuinders uit de omliggende dorpen, stadskinderen zoals ik die ‘buiten’ waren gaan wonen, arme kinderen uit het centrum van Rotterdam voor wie een gymnasiumopleiding een ‘must’ was, maar voor wie het ‘echte’ gymnasium, het klassieke Erasmuscollege, onbetaalbaar was. En kinderen van ouders uit de omgeving, het rijke Hillegersberg. Ouders, die van gekkigheid niet wisten wat ze met hun geld (en vaak hun leven) moesten doen en met hun welstand pronkten door ’s middags met luipaard of panter langs de Rotte of de Molenlaan te wandelden. Gelukkig mag dat niet meer.

Voor deze vergaarbak van bijna 2.000 leerlingen stond helaas een groep docenten, die op zijn zachtst gezegd niet altijd even gemotiveerd, vaak onverschillig en soms ronduit haatdragend tegenover de leerlingen stond. Zoals wij als moderne, kritische leerlingen waarschijnlijk niet op ons plaats waren geweest op het klassieke Erasmuscollege, zouden de meeste leraren daar bij een sollicitatie beslist ook geen schijn van kans hebben gehad. Waarschijnlijk een verhaal, dat voor vele mammoetscholen in de jaren 1970 gold.

Latijn werd gegeven door een docent die zijn Nederlandse klassiekers niet eens kende, zijn leerlingen graag belachelijk maakte en alleen op de laatste uren vóór de vakantie even tijd had voor wat mythologie en geschiedenis van de klassieke oudheid. Grieks kwam er nog bekaaider af: om te ontsnappen aan een sadistische docent met een ongezond gevoel voor jonge jongetjes (en dito afkeer van meisjes) heb ik dat vak zelfs even laten vallen. Helaas moest ik het er later toch weer bijnemen. In die jaren hebben we de teksten van talloze Griekse en Romeinse filosofen vertaald, zonder enige diepgaande uitleg. Ik kreeg op mijn eindexamen een 9,7 voor de vertaling van mijn examentekst (Grieks-Nederlands), maar had geen idee waar die eigenlijk over ging.
En geen docent of examinator die daarmee zat in 1976!

Levensvragen
Zo veranderde destijds in nog geen vier jaar mijn enthousiasme over de klassieke wereld in een intense afkeer: Plato werd in mijn ogen een oude zeur en Rome een grote, vieze stad met honderden kerken en monumenten, waar zelfs in de kroegen geen romantiek te vinden was dank zij de alomtegenwoordige TL-verlichting. Ik was er klaar mee.

Anno 2015 liggen grote filosofen als Plato en Seneca in herdruk in alle boekhandels (ja, ook bij de AKO), moderne filosofen worden beroemdheden en – wat je er ook van vindt – Filosofie voor Dummies beleefde al talloze herdrukken. Hoe komt dat zo?

In mijn werk als counselor/coach komen mensen vaak met levensvragen. Ook al hebben we alles wat we willen en ook al kunnen ons (bijna) alles veroorloven, toch zijn we vaak niet tevreden, over het leven of over onszelf. We blijven zitten met vragen over leven en dood, goed en kwaad, de wereld, godsdienst, zingeving et cetera. Dat hoeft niet altijd tot een depressie of erger te leiden, maar kan wel een onprettig gevoel geven, onrust, onvoldaanheid, onzekerheid. En daar blijkt de filosofie al eeuwen mee bezig te zijn. Juist deze levensvragen zijn van alle tijden en de klassieke filosofen zoals Seneca hebben er prachtige brieven aan gewijd, die ons in onze moderne tijd nog steeds een hart onder de riem kunnen steken.

Moderne filosofen
Het is dus uiteindelijk wel weer ‘goed’ gekomen tussen mij en de oudheid. Ik heb later vele klassieke filosofen herlezen (ja, ik beken, óók eerst Filosofie voor Dummies) en geef soms iemand één van de boekjes van Seneca cadeau. Gewoon in begrijpelijk Nederlands en met thema’s die van alle tijden zijn. Daarnaast ben ik – met wisselend succes – modernere filosofen gaan lezen. Van sommige ben ik gaan houden, aan anderen hield ik een nare smaak over, maar ook hun bijdrage zal ergens goed voor zijn, ik zie het alleen nog niet.

Mijn favoriete filosoof van dit moment is Alain de Botton. Hij schrijft boeken over de ‘filosofie van het dagelijks leven’ over thema’s die zowel modern als klassiek zijn. Reizen, liefde, architectuur, maar bijvoorbeeld ook een ‘gebruiksaanwijzing’ voor het omgaan met Het Nieuws, waarvan we dagelijks een (te) grote portie binnenkrijgen, wat tegenwoordig wel erg veel invloed heeft op ons, ons gedrag en onze mening over anderen. Natuurlijk ‘hapt’ een dergelijk boek niet zo gemakkelijk weg als een detective, maar zijn boeken zijn uitstekend leesbaar, vol humor en stemmen tot nadenken.
Op internet zijn verschillende TED-talks van hem te vinden, o.a. https://youtu.be/MtSE4rglxbY

Hebben we er iets aan?
Om je eigen levensvragen onder de loep te nemen en er een persoonlijke, voor jezelf acceptabele visie over te ontwikkelen, kortom, om de geheimen van het leven voor jezelf hanteerbaar te maken, kunnen de oude én de nieuwe filosofen je prima helpen. Niet om bijvoorbeeld precies zo stoïcijns als Seneca te leven, maar wel om je te helpen je eigen overtuigingen en beweegredenen of zelfs de wereld als geheel in een ander licht te zien.

Contact
Zelf je levensvragen te lijf met filosofie? Tijdens een vrijblijvende kennismaking mag je natuurlijk al een
voorproefje verwachten van wat ik daarbij voor je kan betekenen.

Thea I.S. Moen
Den Haag
Resettled

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *